توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨١ - انتقاد شارح بر مصنف

المصرح به و المستعار منه هو الحيوان المفترس و المستعار له هو المنية* قال صاحب الكشاف ان من اسرار البلاغة و لطائفها ان يسكتوا عن ذكر الشّئ المستعار ثم يرمزوا اليه بذكر شئ من روادفه فينبهوا بذلك الرمز على مكانه نحو شجاع يفترس افتراسه* ففيه تنبيه على ان شجاع اسد* هذا كلامه و هو صريح فى ان المستعار هو اسم المشبه به المتروك صريحا المرموز اليه بذكر لوازمه* و سيجئ الكلام على ما ذكره السكاكى.

ترجمه‌

انتقاد شارح بر مصنف‌

شارح در مقام انتقاد از مصنّف مى‌گويد:

تفسير استعاره بالكنايه به بيانى كه مصنّف ذكر نمود در كلام گذشتگان هيچ اثرى از آن نبوده و برايش نميتوان مستند و مدركى پيدا كرد چنانچه مبنى بر مناسبت لغوى نيز نميباشد لذا مى‌گوئيم:

از كلام پيشينيان در معناى استعاره بالكنايه استفاده ميشود كه استعاره بالكنايه عبارتست از:

اينكه بذكر مستعار تصريح نشده بلكه رديف و لازمه‌اش را كه بر آن دلالت دارد ذكر كنند، بنابراين مقصود از [اظفار المنيّه‌] استعاره آوردن سبع است براى [منيّه‌] همانطوريكه اسد را براى رجل شجاع استعاره مى‌آورند منتهى با اينفرق كه در اينجا به ذكر مستعار يعنى [سبع‌] تصريح نكرده بلكه بذكر لازمه‌اش يعنى [اظفار] اكتفاء كرده تا از آن بمقصود و منظور انتقال حاصل شود چنانچه شأن كنايه همين است، پس عبارتست از لفظ [سبع‌] كه بآن تصريح نشده و مستعارمنه‌